Ρωσική λογοτεχνία και πολιτισμική κριτική

Διδάσκων / ντες: Σβετλάνα Μαμαλούι

Περίληψη μαθήματος:

Αντικείμενο του μαθήματος αποτελεί η Ρωσική Λογοτεχνία του εικοστού αιώνα. Το μάθημα εισάγει στα σημαντικότερα, συχνά ανατρεπτικά λογοτεχνικά ρεύματα της Ρωσικής Λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα, όπως ο συμβολισμός, ο ακμεϊσμός, ο φουτουρισμός, ο ιμαζινισμός, ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός. Γίνονται αναφορές στα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία της χώρας, στις πολιτικές και κοινωνικές ανατροπές που προκλήθηκαν από αυτά, καθώς και στις τύχες και στα στιγμιότυπα από τη ζωή των ρώσων ποιητών και συγγραφέων (λογοκρισία, μαζικοί διωγμοί, γκουλάγκ, σταλινισμός, αντιφρονούντες, περεστρόϊκα, γκλάσνοστ, κατάρρευση του σοβιετικού καθεστώτος και διάλυση της ΕΣΣΔ, κ.α.).

Παράλληλα, και στο πνεύμα που κληροδότησε η παράδοση της ρωσικής λογοτεχνίας από τον 18 και τον 19ο αιώνα, επιχειρείται μια θεματική αντιπροσωπευτική ανάλυση τόσο για κοινωνικά όσο και πολιτισμικά φαινόμενα, όπως:

  • το μοναδικό φαινόμενο της «βιβλιοφαγίας» στη σοβιετική Ρωσία, ως τροπικότητα της ασύλληπτης αναγνωστικής δίψας των ρώσων,
  • οι ψυχολογικές αντιδράσεις και οι κοινωνικές νοηματοδοτήσεις αντίστασης, υπονόμευσης, σάτιρας κλπ (π.χ. οι πολιτικοί στα ρωσικά ανέκδοτα, οι ρώσοι βάρδοι ποιητές),
  • οι αντιπαραβολές συστημάτων αξιών (σοβιετικό καθεστώς και παραδοσιακές ηθικές αξίες των ρώσων).

Τέλος, ένα μέρος του μαθήματος επικεντρώνεται στον σχολιασμό εννοιών με εξαιρετική σημασία για την ρωσική λογοτεχνία του 20ου αι., όπως η ‘ελευθερία’, η ‘πατρίδα’ και ο ‘έρωτας’.

Στόχος του μαθήματος είναι η μελέτη, η ανάλυση και η ερμηνεία επιλεγμένων λογοτεχνικών έργων, τα οποία αντιπροσωπεύουν μία ευρεία κλίμακα λογοτεχνικών ειδών, τα οποία μεταφράζουν κοινωνικές και πολιτισμικές εμπειρίες. Ο απώτερος εκπαιδευτικός σκοπός του μαθήματος παραμένει, ωστόσο, η άσκηση των φοιτητών-αναγνωστών πάνω σε ένα μυθιστόρημα (η στην μεταφορά του στη μεγάλη οθόνη), σε ένα διήγημα, ένα ποίημα, ένα τραγούδι ή σε ένα θεατρικό έργο. Με άλλα λόγια, η εξοικείωση των φοιτητών με την εργασία της ανάγνωσης της ρωσικής λογοτεχνίας ακολουθώντας τους δρόμους της ψυχικής και συναισθηματικής ή/και κριτικής κατανόησης.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Μ. Αλεξανδρόπουλος. Η Ρωσική Λογοτεχνία, Τ.Α, Β, Γ, Κέδρος, 1978

Ν. Καζαντζάκης. Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας, Εκδ. Καζαντζάκη

Ν. Μίρσκι. Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας, Αθήνα, 1977

Μ. Σταφυλάς. Ρώσοι συγγραφείς, Αθήνα, 2003

Orlando Figes. Ο χορός της Νατάσας, Τ. Α, Β, εκδ. Ηλέκτρα, 2006

Jonathan Culler. Λογοτεχνική θεωρία, ΠΕΚ, 1998

Η λογοτεχνική θεωρία του εικοστού αιώνα. Ανθολόγιο κειμένων, ΠΕΚ, 2013

Βarry Peter. Γνωριμία με τη θεωρία. Μια εισαγωγή στη λογοτεχνική και πολιτισμική θεωρία, εκδ. Βιβλιοράμα, 2013

Σ. Ιλίνσκαγια. Κ. Καβάφης και η ρωσική ποίηση του “Αργυρού αιώνα”, Αθήνα, 1995

Б. Парамонов. Конец стиля, М., изд-во Аграф, 1999

Русский Эрос, или Философия любви в России, М., изд-во Прогресс, 1991

Ενδεικτικά κείμενα εργασίας:

Α. Αλεξάνδρου. Διάλεξα, Αθήνα, 1984

Α. Αχμάτοβα. Ρέκβιεμ, Εκδ. Αρμός, 2007

Κ. Δρόσου. Ι. Μπρόντσκι. Εκδ. Υψιλον, 1998

Β. Μαγιακόφσκι. Σύννεφο με παντελόνια. Εκδ. Αρμός, 2008

Μ. Μπουλγκάκοφ. Ο Μαίτρ και η Μαργαρίτα. Εκδ. Θεμέλιο, 1991

Μ. Μπουλγκάκοφ. Η καρδιά ενός σκύλου. Εκδ. Στοχαστής, 1983

Δ. Χαρμς. Γαλάζιο τετράδιο. Εκδ. Νεφέλη, 2010

Αναλυτικό πρόγραμμα μαθήματος:

Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα μαθήματος δείτε εδώ.