Θεωρία και μεθοδολογία της Ιστορίας

Διδάσκων / ντες: Δημήτρης Σταματόπουλος και Βλάσης Βλασίδης

Περίληψη μαθήματος:

Το μάθημα στοχεύει στην παρουσίαση των κυρίαρχων ιστοριογραφικών σχολών και των αντίστοιχων θεωρητικών ρευμάτων που σημάδεψαν την ιστορία της δυτικής ιστοριογραφίας στους τελευταίους δυο αιώνες, όπως και στις μεθοδολογικές απολήξεις τους όσον αφορά στην ανεύρεση, επιλογή και αξιοποίηση ιστορικών πηγών. Το μάθημα θα προσεγγίσει τους κλασσικούς ορισμούς της ιστορίας ως περιγραφής ιστορικών γεγονότων και ως ερμηνευτικής κατανόησης του ιστορικού παρελθόντος, όπως και των παράγωγων εννοιών για το τι θεωρείται πηγή, περιγραφή, αφήγηση, ερμηνεία του τελευταίου.

Τα θεωρητικά ρεύματα που θα αναλυθούν εκτεταμένα είναι αυτά: του Ιστορικού Θετικισμού συνυφασμένο με την άνθιση της πολιτικοδιπλωματικής ιστορίας και με κορυφαίο εκπρόσωπο του ρεύματος τον Leopold von Ranke∙ του Ιστορισμού όπως εκφράστηκε κυρίως μέσα στη χεγκελιανή φιλοσοφική παράδοση∙ της Κοινωνικής και Οικονομικής Ιστορίας κυρίως μέσα από την περιγραφή των θέσεων της πρώτης και της δεύτερης γενιάς της Σχολής των Annales (Lucien Febvre, Mark Bloch, Fernard Braudel και Emmanuel Le Roy Ladurie, François Furet κ.α, αντιστοίχως)∙ της μαρξιστικής ιστοριογραφίας, κυρίως όπως εκφράστηκε από τον Κύκλο της Βαρσοβίας και τους άγγλους μαρξιστές ιστορικούς (όπως ο E.P. Thomson, ο Perry Anderson και ο Eric Hobsbaum)∙ της Πολιτισμικής ιστορίας και της ιστορίας των Νοοτροπιών (κυρίως μέσα από την ανάλυση των θέσεων της τρίτης γενιάς της Σχολής των Annales: Michel de Certeau, Georges Duby, Jacques Le Goff, Jean-Pierre Vernant)∙ της Ιστορίας των Ιδεών (Arthur O. Lovejoy, Leo Spitzer, Isaiah Berlin, Christopher Hill, J. G. A. Pocock)∙ της Διανοητικής Ιστορίας (Michel Foucault, Carlo Ginzburg, Reinhart Koselleck)∙ του Νέου Ιστορισμού (Stephen Greenblatt). Οι πιο σύγχρονες τάσεις στην ιστορία είναι η προφορική ιστορία (που δίνει βάρος στην ανασυγκρότηση της μνήμης, δημόσιας και προσωπικής) και η μικροϊστορία (που δίνει βαρύτητα στην κοινωνική ιστορία «από τα κάτω» και έμφαση στον άνθρωπο ως ξεχωριστή οντότητα και δρώντα ενός κοινωνικού και οικονομικού συνόλου). Για όλα τα παραπάνω θεωρητικά ρεύματα (αλλά κυρίως αυτά του Ιστορικού Θετικισμού, της Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας, της Πολιτισμικής ιστορίας, της Διανοητικής Ιστορίας και της Προφορικής ιστορίας) θα αναλυθεί τις μεθοδολογικές κατεύθυνσεις που επιλέγει το καθένα για να προσεγγίσει ζητήματα πηγών, αφηγηματικές στρατηγικές και ερμηνευτικές συνθέσεις. Τέλος το μάθημα θα επιμείνει στη μεθοδολογία χρήσης των πηγών είτε αυτές είναι γραπτές (αρχεία, τύπος, λογοτεχνία) είτε αναπαραστατικές (οπτικές, ακουστικές/ηχητικές, απτικές πηγές).

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Ανδριάκαινα Ελένη, Πέραν του Θετικισμού και του μεταμοντερνισμού. Δοκίμια στην ιστορική κοινωνιολογία, Αθήνα, 2009

Ασδραχάς Σπύρος, Ζητήματα ιστορίας, Αθήνα, 1983

Βέικος Θεόφιλος, Ζητήματα και μεθοδολογία της Ιστορίας, Αθήνα, 1987

Bloch Marc, Απολογία για την ιστορία. Το επάγγελμα του ιστορικού σήμερα, Αθήνα, 1994

Braudel Fernand, Μελέτες για την ιστορία, Αθήνα, 1987

Burke Peter, Αυτοψία : Οι χρήσεις των εικόνων ως ιστορικών μαρτυριών, Αθήνα, 2003

Burke Peter (ed.), New Perspectives on Historical writing, London New York 1991

Cannadine David (ed.), Τι είναι ιστορία σήμερα, Αθήνα, 2007

Fouchault Michel, Αρχαιολογία της Γνώσης, Αθήνα, 1987

Hobsbawm Eric, On History, London, 1997

Iggers Georg, Η ιστοριογραφία στον εικοστό αιώνα : Από την επιστημονική αντικειμενικότητα στην πρόκληση του μεταμοντερνισμού, Αθήνα, 1999

Le Goff Jacques, Ιστορία και μνήμη, Αθήνα, 1998

Λιάκος Αντώνης, «Η νεοελληνική ιστοριογραφία στο τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα», Σύγχρονα Θέματα , 76-77 (2001), 72-91.

Νικολαίδης Θεοδόσης (επιμ.), Ο Φουκώ και οι ιστορικοί, Αθήνα, 2008

Samaran Charles (επιμ.), Ιστορία και μέθοδοί της, Αθήνα, 1979

Thompson, E.P., The Making of the English Working Class, London 1963

Ψυχοπαίδης Κοσμάς, Ιστορία και μέθοδος, Αθήνα, 1994

Αναλυτικό πρόγραμμα μαθήματος:

Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα μαθήματος δείτε εδώ.