Συγκριτική ιστορία αυτοκρατοριών στην Ανατολική και ΝΑ Ευρώπη

Διδάσκων / ντες: Δημήτρης Σταματόπουλος

Περίληψη μαθήματος:

Ο στόχος του μαθήματος είναι να εξετάσει συγκριτικά τις Ηπειρωτικές αυτοκρατορίες της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης (δηλαδή την Ρωσική αυτοκρατορία των Ρομανώφ, την Αυστρο-ουγγρική αυτοκρατορία των Αψβούργων και την Οθωμανική αυτοκρατορία) από τη στιγμή της ανάδυσής τους 15ο – 16ο αιώνα μέχρι και την οριστική διάλυσή τους με το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου (1918) τόσο σε σχέση με τις εξελίξεις στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης όσο και μεταξύ τους σε επίπεδο πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών δομών. Πιο συγκεκριμένα τα επίπεδα σύγκρισης μεταξύ των τριών αυτοκρατορικών μοντέλων θα περιλαμβάνουν: τη δομή της πολιτικής εξουσίας, την ιδεολογική περιβολή της και πιο συγκεκριμένα τη χρήση της ‘θρησκευτικής οικουμενικότητας’ ως κυρίαρχο ιδεολογικό μοντέλο, τις σχέσεις γαιοκτησίας, τις μορφές ανάδυσης της κληρονομικής αριστοκρατίας, τις σχέσεις κληρονομικής αριστοκρατίας και μοναρχίας, την στρατιωτική οργάνωση και τέλος τις μεταρρυθμιστικές περιόδους κατά τις οποίες οι ηγετικές ελίτ προσπάθησαν να εκσυγχρονίσουν (με την έννοια του εκδυτικισμού) τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικοστρατιωτικές δομές μέσα από μια διαδικασία ανταγωνισμού/προσαρμογής/ «κρίσης» σε σχέση με το δυτικό απολυταρχικό και κατόπιν εθνικό/αστικό μοντέλο οργάνωσης των κρατών. Κατόπιν αναλύονται οι συνθήκες κάτω από τις οποίες συντελέστηκε η ίδρυση εθνικών κρατών σε αυτόν τον ευρύ χώρο ο οποίος καλύπτεται από πολύ διαφορετικούς, εθνοτικά, γλωσσικά και θρησκευτικά, πληθυσμούς. Συγκεκριμένα μελετώνται συγκριτικά: οι διαδικασίες αστικοποίησης και εκβιομηχάνισης, η παράλληλη ανάπτυξη εθνικών κινημάτων στις τρεις αυτοκρατορίες ως συνέπεια της επίδρασης των αστικών επαναστάσεων στη Δυτική Ευρώπη και της ιδεολογικής επιρροής ρευμάτων όπως ο Γαλλικός Διαφωτισμός και ο Γερμανικός Ρομαντισμός, η ανάπτυξη των εθνικών κινημάτων κατ’ αρχήν ως αποσχιστικά και κατόπιν ως αλυτρωτικά, οι διαδικασίες εθνικής κρατικής συγκρότησης (nation state building), οι σχέσεις των νέων εθνικών κρατών με τις παλαιές αυτοκρατορίες, η ανάπτυξη και η επίδραση του αυτοκρατορικού εθνικισμού στη διαμόρφωση των αλυτρωτικών ιδεολογιών των νέων εθνικών κρατών. Τέλος μελετώνται οι συνθήκες κατάρρευσης και μετασχηματισμού των αυτοκρατοριών της Α και ΝΑ Ευρώπης, που επέφερε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και οι συνέπειές του σε πολιτικό, ιδεολογικό, και στρατιωτικό επίπεδο.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Αναγνωστοπούλου Σ., Μικρά Ασία, 19ος αι.- 1919: οι ελληνορθόδοξες κοινότητες. Από το μιλλέτ των Ρωμιών στο Ελληνικό Έθνος, Αθήνα 1997 (DR435.G8A53 1997 ).

Anderson B., Φαντασιακές Κοινότητες. Στοχασμοί για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού, Αθήνα 1997 (JC311.A65616 1997).

Anderson M. S., The Eastern Question 1774-1923. A study in international relations, Λονδίνο 1983 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής(401) D371.A43 1966 ]

Ασδραχάς Σ. (επιμ.), Η οικονομική δομή των Βαλκανικών χωρών στα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας, (ΙΣΤ΄-ΙΘ΄ αι.), Αθήνα 1979 (HC401.O38 1979).

Augustinos G.(εκδ.), Diverse Paths to Modernity in Southeastern Europe: essays in national development, Νέα Υόρκη-Westport, Connecticut-Λονδίνο 1991 (DR45.D48 1991 ).

Banac Ivo, The national question in Yugoslavia: origins, history, politics, Cornell University Press, , Ithaca 1984.

Balibar Etienne, Wallerstein I., Φυλή, έθνος, τάξη: – οι διφορούμενες ταυτότητες, μετάφραση Αγγελος Ελεφάντης, Ελένη Καλαφάτη.  Αθήνα : Θεμέλιο, 1987.

Barkey Karen, von Hagen Mark, After Empire: Multiethnic Societies and Nation-Building: The Soviet Union and the Russian, Ottoman, and Habsburg Empires, Westview Press, Boulder, Colorado – Oxford 1997.

Bell J., Peasants in Power: Alexander Stamboliski and the Bulgarian Agrarian National Union, 1899-1923, Princeton 1977 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) HD815.S74B44 1977].

Βερέμης Θ. (επιμ.), Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη Νεότερη Ελλάδα, Αθήνα 1997 (DF802.M6316 1997).

Berkes N., The development of secularism in Turkey, Hurst & Company, London 1998.   (DR557.B4 1998).

Berktay H. & Faroqui S., (επιμ.), New approaches to State and Peasant in Ottoman History, Λονδίνο 1992 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401), HD1537.T9N49 1992 ]

Βούρη Σ., Εκπαίδευση και εθνικισμός στα Βαλκάνια: η περίπτωση της βορειοδυτικής Μακεδονίας (1878-1914), Αθήνα 1992 (LC3736.M3B685 1992).

Braude B., Lewis B.(επιμ.), Christians and Jews in the Ottoman Empire: the function of a plural society, τ. 2, Νέα Υόρκη 1985 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής(401) DS58.C48 1982].

Βρυώνης Σ., Η παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού στη Μικρά Ασία και η διαδικασία εξισλαμισμού, Αθήνα 1996 (DF545.V7816 1996).

Ιστορία των Βαλκανικών λαών (πανεπιστημιακές παραδόσεις), Αθήνα χ.χ. [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής(401) DR35.V79]

Χασιώτης Ι., Οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις και η Οθωμανική Αυτοκρατορία, Θεσσαλονίκη 1979.

Γούναρης Β., Μιχαηλίδης Δ. Ι., Αγγελόπουλος Γ. Β., Ταυτότητες στη Μακεδονία, πρόλογος Θ. Βερέμης, Αθήνα 1997 (DF901.M3T385 1997).

Davison R., Reform  in  the  Ottoman  Empire, 1856-1876, Princeton 1963 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής(401) DR569.D3 1963] .

Djordjević D., Rèvolutions nationales des peuples balkaniques, 1804-1914, Βελιγράδι 1965.

—Ιστορία της Σερβίας, 1804-1918, Θεσσαλονίκη 1970 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) DR317.D6 1970].

Figes, Orlando, Ο χορός της Νατάσας: μια πολιτιστική ιστορία της Ρωσίας, Αθήνα : Ηλέκτρα, 2006

Fine John V.A., The late medieval Balkans: – a critical survey from the late twelfth century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, Ann Arbor c1987 (DR39.F57 1987).

Gellner E., Έθνη και Εθνικισμός, Αθήνα 1992 (JC311.G45 1992).

Georgiades-Arnakis G. ,«The Greek church of Constantinople and the Ottoman Empire», Journal of Modern History 24 (1953) 235-252.

— «The Role of religion in the development of Balkan nationalism» στο Charles and Barbara Jelavich, The Balkans in transition, Νέα Υόρκη 1963, σσ.115-144.

Gibb H.A.R.- Bowen H., Islamic society and the West.  A study of the impact of Western Civilization on Moslem culture in the Near East, Λονδίνο-Νέα Υόρκη-Τορόντο 1951 [Ιστορίας, Φιλοσοφίας & Κοινωνιολογίας του Δικαίου DS38.G52 1967].

Haddad W. & Oshsenwald W. (επιμ.), Nationalism in a non-national state: The dissolution of the Ottoman Empire, Ohio 1979 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) DS62.4.N36] .

Hitchins Keith, The Romanians, 1774-1866, Clarendon Press, Oxford 1996 (DR 241 H575 1996).

Hobsbawm E. J., Έθνη και εθνικισμός από το 1780 μέχρι σήμερα. Πρόγραμμα, μύθος, πραγματικότητα, Αθήνα 1994 (JC311.H57716 1994 ).

— Η εποχή των Επαναστάσεων, Αθήνα 1992 (D299.H616 1992 ).

— Η εποχή του Κεφαλαίου, Αθήνα 1994 (D358.H5616 1996)

Hosking, Geoffrey A., Russia: people and empire 1552-1917, Cambridge, Mass. : Harvard University Press, 1997

Hroch M., Todorova M., Εθνικό κίνημα και Βαλκάνια, Αθήνα 1996 (DR24.E84 1996 ).

Hughes, Lindsey, Η Ρωσία την εποχή του Μεγάλου Πέτρου, Αθήνα: Eκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη, 2007

Inalcik H., Quatert D. (επιμ.) An economic and social history of the Ottoman Empire, 1300-1914, Cambridge – New York 1997² (HC492.E295 1994)

Ινάλτσικ Χαλίλ, Η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η κλασσική περίοδος, 1300-1600, Αθήνα 1995 (DR486.I516 1995).

Jelavich, C. and B., The Balkans in Transition. Essays on the development of Balkan life and politics since the eighteenth century, Berkley 1963.

— The establishment of the Balkan national states, 1804 -1820, Washington- Seattle 1977 (DJK4.S93 vol. 8).

Jelavich, Barbara, History of the Balkans, v.2, Cambridge University Press, Cambridge-New York 1983 (DR36.J37 1983).

Russia’s Balkan entanglements, 1806-1914, Cambridge University Press, Cambridge-New York 1991 (DR38.3.S65J45 1991).

Jelavich, C., Tsarist Russia and Balkan Nationalism: Russian influence in the internal affairs of Bulgaria and Serbia, 1879-1886, Berkeley: Los Angeles 1958 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) DK67.5.B8J44 1958].

Καραντζόλα Ε.(επιμ.), Ισχυρές και ασθενείς γλώσσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση: όψεις του γλωσσικού ηγεμονισμού, Θεσσαλονίκη 1996 (P106.I83 1996).

Κιτρομηλίδης Π., Νεοελληνικός Διαφωτισμός: οι πολιτικές και κοινωνικές ιδέες, Αθήνα 1996 (B3511.E54K5816 1996).

Κιτσίκης Δημήτριος, Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, 1280-1924, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1978

Khodarkovsky, Michael, Russia’s steppe frontier: the making of a colonial empire, 1500-1800, Bloomington: Indiana University Press, c2002.

Kofos Evangelos, The impact of the Macedonian question on civil conflict in Greece 1943-1949, Hellenic Foundation for Defence and Foreign Policy, Αthens 1989 (P DF849.52.K67 1989 ).

— Nationalism and communism in Macedonia: civil conflict, politics and formation of national identity, Institute for Balkan Studies, Θεσσαλονίκη 1964 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) DR701.M4K53 1964].

Κονόρτας Π., Οθωμανικές θεωρήσεις για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, 17ος – αρχές 20ου αιώνα, Αθήνα 1998 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) BX410.K66 1998].

Κόντης Β., Ευαίσθητες ισορροπίες: Ελλάδα και Αλβανία στον 20ο αιώνα, Θεσσαλονίκη 1994 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) DF787.A5K66 1994] .

Κοππά Μ., Οι μειονότητες στα μετα-κομμουνιστικά Βαλκάνια: πολιτικές του κέντρου και μειονοτικές απαντήσεις, Αθήνα 1997 (DR24.K67 1997)

Kushner David, The Rise of Turkish Nationalism, 1876-1908, Λονδίνο 1977 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401) DR572.K89 1977] .

Lampe J., Jackson M., Balkan Economic History 1550-1950. >From Imperial Borderlands to Developing Nations, Indiana University Press Bloomington, 1982 (HC401.L35 1982).

Lampe J., Yugoslavia as History. Twice there was a country, Cambridge University Press, Cambridge-New York-Melbourne 1996 (DR1246.L36 1996).

Λάσκαρις Μ., Το Ανατολικόν ζήτημα, 1800-1923, Θεσσαλονίκη1948 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401)  D371.L37 1978].

Λέκκας Π., Η εθνικιστική ιδεολογία: πέντε προϋποθέσεις εργασίας στην ιστορική κοινωνιολογία, Αθήνα 1992 (HM104.L45 1992).

Lewis B., The  Emergence of  modern  Turkey, Οξφόρδη  1960 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401)  DR583.L49 1968] .

Μαλιγκούδης Φαίδων, Σλάβοι στη Μεσαιωνική Ελλάδα, Θεσσαλονίκη: Βάνιας, 1988

Μαλιγκούδη Γιάννα, Οι Σλάβοι των Βαλκανίων, Gutenberg, Αθήνα 2004.

McCrone David, Η κοινωνιολογία του εθνικισμού: – οι αυριανοί μας πρόγονοι, μετάφραση Νίκος Βαφέας, Γιώργος Βάγιας, επιστημονική επιμέλεια Κωνσταντίνος Κοσκινάς, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000 (JC311.M39216 2000).

Meininger T.A., Ignatiev and the establishment of the Bulgarian Exarchate, 1864-1872, Madison/Wiskonsin 1970 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401)  BX653.M43] .

Mazower Mark, The Balkans: A Short History, Weidenfeld and Nicolson, Λονδίνο 2000 (Mark Mazower, Τα Βαλκάνια, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2002).

Νυσταζοπούλου – Πελεκίδου, Οι Βαλκανικοί λαοί. Από την τουρκική κατάκτηση στην εθνική αποκατάσταση (14ος – 19ος αι.), Θεσσαλονίκη 1991² (DR43.N97 1991).

Obolensky Dimitri, Η Βυζαντινή Κοινοπολιτεία. Η Ανατολική Ευρώπη, 500-1453, τόμ. 2, Θεσσαλονίκη: Βάνιας 1991

Pagden, Anthony, Λαοί και αυτοκρατορίες : οι ευρωπαίοι και ο υπόλοιπος κόσμος από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας, Αθήνα: Πατάκης, 2004

Παπούλια Β., Οι ιδεολογικές και κοινωνικές προϋποθέσεις της πολιτικής οργανώσεως της Χερσονήσου του Αίμου (πανεπιστημιακές παραδόσεις), Θεσσαλονίκη 1975 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401)  DF901.M3P3 1999].

Πατρινέλης Χ., Συμβιβασμοί και προσδοκίες. Οι ηγετικές ομάδες του Ελληνισμού της Τουρκοκρατίας απέναντι στο εθνικό πρόβλημα, Θεσσαλονίκη 1990-1991.

Πετρόπουλος Ι. Α., Κουμαριανού Αικ.,  Η θεμελίωση του ελληνικού κράτους, 1833-1843, Παπαζήσης, Αθήνα 1982.

Poe Marshall, Ο ρόλος της Ρωσίας στη παγκόσμια ιστορία, Πειραιάς: Ελάτη, 2004.

Pollo S., Puto A., Ιστορία της Αλβανίας (από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα), Θεσσαλονίκη χ.χ.  [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401)  DR941.P6416 1980]

Poulton Hugh, Ημίψηλο, Γκρίζος Λύκος και Ημισέληνος, Οδυσσέας, Αθήνα 1999.

Quataert D., Social disintegration and popular resistance in the Ottoman Empire, 1881-1908: reactions to European economic penetration, New York 1983 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401)  HC492.Q37 1983].

Roudometof V., «From Rum Millet to Greek Nation: Enlightenment, Secularization and National Identity in Ottoman Balkan Society, 1453-1821», Journal of Modern Greek Studies, 16:1(1998) 11-48.

Said E., Οριενταλισμός, Αθήνα 1996 (DS12.S2416 1996).

Skendi St., The Albanian National Awakening, 1878-1912, Princeton 1967.

Σκοπετέα Ε., Το «Πρότυπο Βασίλειο» και η Μεγάλη Ιδέα. Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα (1830-1880), Αθήνα 1988 (DF803.S58 1988).

Η Δύση της Ανατολής. Εικόνες από το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Αθήνα 1992 (DR440.S56 1992).

— Φαλμεράϋερ: τεχνάσματα του αντίπαλου δέους, Αθήνα 1997 (DF542.4.S62S56 1997).

Singleton F., A Short History of the Yugoslav peoples, Κέιμπριτζ 1996 (DR1246.S56 1989 ).

Smith A. D., The Ethnic Origin of Nations, Οξφόρδη 1989 (JC311.S536 1987).

— Nationalism and Modernism, Λονδίνο-Νέα Υόρκη 1998(JC311.S5388 1998 ).

— Εθνική ταυτότητα, μετάφραση Έυη Πέππα, Οδυσσέας, Αθήνα 2000 (JC311.S53816 2000)

Stoianovich T., Balkan Worlds: the first and last Europe, Νέα Υόρκη 1994 (DR23.S758 1994 ).

Stokes G., «Church and class in early Balkan nationalisme», East European Quarterly, 13/3 (1979), 259-270.

Sugar Peter, Η Νοτιοανατολική Ευρώπη κάτω από Οθωμανική Κυριαρχία (1354-1804), τόμ. 2, Αθήνα: Εκδόσεις Σμίλη 1994,

Tilly, Charles, Οι ευρωπαϊκές επαναστάσεις: 1492-1992, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 1998.

Todorova Maria, Βαλκάνια: η Δυτική φαντασίωση, πρόλογος-επιμέλεια Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 2000.

Τοντόροφ Ν., Η Βαλκανική πόλη, 15ος-19ος αι. Κοινωνικο-οικονομική και δημογραφική ανάπτυξη, τ.2, Αθήνα 1986 [Ν. Κτήριο Φιλοσοφικής (401)  JN5016.T63 1995] .

Σύντομη Ιστορία της Βουλγαρίας, Αθήνα 1983.

Τούντα -Φεργάδη Α., Μειονότητες στα Βαλκάνια: Βαλκανικές διασκέψεις 1930-1934, Θεσσαλονίκη 1994 (DR24.T67 1994).

Ελληνο-βουλγαρικές μειονότητες, Πρωτόκολλο Πολίτη – Κάλφωφ : – μελέτη βασισμένη σε έρευνα των Αρχείων του Ελληνικού Υπουργείου των Εξωτερικών, Αθήνα 1982 (D643.B6T68 1982 ).

Turczunski E.,«Nationalism and Religion in Eastern Europe», East European Quarterly, 5/4 (1971) 468-486.

Vickers Miranda, Οι Αλβανοί: νεότερη και σύγχρονη ιστορία, Αθήνα 1997 (DR941.V5316 1997).

— Αλβανία: από την αναρχία σε μια Βαλκανική ταυτότητα, Καστανιώτης, Αθήνα 1998 (DR978.3.V5316 1998 ).

Wallerstein I., Ιστορικός Καπιταλισμός, Θεμέλιο, Αθήνα 1987.

Αναλυτικό πρόγραμμα μαθήματος:

Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα μαθήματος δείτε εδώ.